نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه مطالعات آینده;نگر، موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی
چکیده
هوش مصنوعی به عنوان نیروی پیشران اصلی تحول در سالهای کنونی و آتی، جایگاه دانشگاهها را در رقابتپذیری جهانی و ارائۀ خدمات علمی و آموزشی بازتعریف کرده است. این مقاله با هدف طراحی نقشهراه راهبردی برای بازسازی فرهنگ دانشگاهی در این عصر، به بررسی تغییر هنجارها، نقشها و رویههای مرسوم در نظام آموزش عالی میپردازد. چنین دگرگونیای بر محورهای سهگانۀ رهبری متحول، آمادگی هیئت علمی و دسترسی به زیرساختهای پیشرفته استوار است و از شتاب تحول دیجیتال پساکرونا در آموزش عالی تقویت یافته است.
رویکرد نظری این مطالعه بر اساس سنتز مفهومی است و مدلی مرحلهای برای شرح دگرگونی فرهنگی ارائه میدهد. این مدل سه دوره متوالی را شامل میشود: نخست، انعطافپذیری سازمانی بالا با تأکید بر معانی محلی و شبکههای کنشگری؛ دوم، تحکیم قواعد و رویههای نهادی برای پایداری؛ سوم، تکانۀ فناورانه که زیرساختهای دادهمحور و معماریهای نوپای اطلاعات نقش اساسیتری در تشکیل فرهنگ سازمانی ایفا میکنند. در تمام مراحل، سازوکارهای میانجی و تعدیلکننده، مشتمل بر:حکمرانی شفاف دادهها، پاسخگویی الگوریتمی، ارتقای شایستگی و سواد دیجیتال کادر آموزشی و تضمین عدالت دسترسی، نقش محوری بازی میکنند.
بر اساس این مدل، نقشهراه عملیاتی مرحلهمحور برای سیاستگذاری، اجرا و ارزیابی پیشنهاد میشود که بر سه محور متمرکز است: ایجاد ظرفیتهای حکمرانی دادهای شفاف و مؤثر، ارتقای سطح شایستگی دیجیتال تمام کنشگران دانشگاهی و کاهش و رفع شکافهای دسترسی در دانشگاههای ایران.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
From Determinism to Technological Impetus: A Strategic Roadmap for Reconfiguring University Culture in the Age of Artificial Intelligence
نویسنده [English]
- Mohammad Hoseini Moghadam
Assistant professor, Foresight Department, Institute for Social and Cultural Studies,
چکیده [English]
Artificial intelligence, as the principal driving force of transformation in recent and coming years, has redefined the position of universities in global competitiveness and in the provision of scientific and educational services. Aiming to design a strategic roadmap for rebuilding university culture in this era, this article examines the changes in norms, roles, and customary practices in the higher education system. Such a transformation rests on three pillars—transformed leadership, faculty readiness, and access to advanced infrastructures—and has been reinforced by the post-COVID acceleration of digital transformation in higher education.
The theoretical approach of this study is based on conceptual synthesis and offers a staged model to describe cultural transformation. The model comprises three successive periods: first, high organizational flexibility with an emphasis on local meanings and actor networks; second, the consolidation of institutional rules and procedures for sustainability; third, a technological impetus in which data-driven infrastructures and nascent information architectures play a more decisive role in shaping organizational culture. Across all stages, mediating and moderating mechanisms—including transparent data governance, algorithmic accountability, enhancement of the faculty’s digital competence and literacy, and ensuring equity of access—play a pivotal role.
Based on this model, an operational, stage-based roadmap for policymaking, implementation, and evaluation is proposed, focused on three axes: building capacities for transparent and effective data governance, elevating the level of digital competence among all university actors, and reducing and eliminating access gaps in Iranian universities.
کلیدواژهها [English]
- technological impetus؛ university culture؛ data governance؛ data-driven decision-making؛ transparency
)