شناسایی بازدارنده‌های توسعۀ گردشگری هوشمند در ایران (تکنیک دلفی فازی)

کرجی, فاطمه; جمشیدی, محمدجواد; حسین پور, مهدی; منوری فرد, فیض الله

doi:10.22054/ims.2026.86049.2620

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه مهندسی سیستم‌های نوین کامپیوتری، دانشکده علوم و فناوری‌های راهبردی، دانشگاه رازی.

² گروه مهندسی سیستم های نوین کامپیوتری، دانشکده علوم و فناوری های راهبردی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

³ گروه علوم میان رشته ای، دانشکده علوم و فناوری‌های راهبردی، دانشگاه رازی.

⁴ پسادکترای آموزش کشاورزی و مدرس، دانشگاه رازی.

https://doi.org/10.22054/ims.2026.86049.2620

چکیده

با توجه به نقش فزایندۀ فناوری‌های نوین در تحول صنعت گردشگری و اهمیت آن در توسعۀ پایدار اقتصادی و اجتماعی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های گردشگری هوشمند در کشورها به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است. در ایران، علیرغم پتانسیل بالای گردشگری، توسعۀ گردشگری هوشمند با موانع متعددی روبه‌روست. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل نظام‌مند موانع توسعۀ گردشگری هوشمند در ایران به‌منظور ارائۀ راهکارهایی مؤثر برای رفع آن‌ها است. این پژوهش از نوع کاربردی و با استفاده از روش دلفی فازی مثلثی در سه راند متوالی اجرا شده است. جامعۀ آماری شامل 28 متخصص و صاحب‌نظر در حوزۀ گردشگری و فناوری‌های هوشمند بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع ارجاع زنجیره‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته بود که گویه‌های آن از تحلیل محتوای مصاحبه‌ها و 21 مقالۀ علمی استخراج و براساس فلوچارت PRISMA اعتبارسنجی شد. روایی و پایایی ابزار پژوهش از طریق اجرای سه راند دلفی فازی مثلثی و محاسبۀ ضریب توافق تأیید شد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که موانع توسعۀ گردشگری هوشمند در ایران در قالب هشت بُعد اصلی دسته‌بندی می‌شوند: فنی و زیرساختی، نهادی-قانونی، نیروی انسانی، اقتصادی، بین‌المللی، آموزشی، فرهنگی-اجتماعی و امنیتی. براین‌اساس، راهکارهایی برای رفع این موانع و تسریع فرایند هوشمندسازی گردشگری در ایران پیشنهاد شده است. این پژوهش برای نخستین‌بار با بهره‌گیری از تکنیک دلفی فازی مثلثی به شناسایی جامع و اولویت‌بندی موانع توسعۀ گردشگری هوشمند در ایران پرداخته و الگویی را برای سیاست‌گذاری در راستای ارتقای گردشگری هوشمند و تحقق توسعۀ پایدار ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identifying Inhibitors of Smart Tourism Development in Iran (Fuzzy Delphi Technique)

نویسندگان [English]

Fatemeh Karaji ¹
Mohammad Javad Jamshidi ²
Mahdi Hosseinpour ³
Feyzallah Monavvarifard ⁴

¹ New Computer Systems Department, Strategic Sciences and Technologies Faculty, Razi University.

² Department of Modern Computer Systems Engineering, Faculty of Strategic Sciences and Technologies, Razi University, Kermanshah, Iran

³ Interdisciplinary Sciences Department, Strategic Sciences and Technologies Faculty, Razi University.

⁴ Post Doc of Agricultural Education and Lecturer in Razi University.

چکیده [English]

Given the increasing role of new technologies in the transformation of the tourism industry and its importance in sustainable economic and social development, utilizing smart tourism capacities in countries has become an undeniable necessity. The aim of this research is to systematically identify and analyze the obstacles to the development of smart tourism in Iran in order to provide effective solutions to overcome them. This research is of an applied type and was conducted using the triangular fuzzy Delphi method in three rounds. The statistical population consisted of 28 experts who were selected using a purposive sampling method of chain referral. The data collection tool was a researcher-made questionnaire whose items were extracted from the content analysis of interviews and 21 scientific articles and validated based on the PRISMA flowchart. The validity and reliability of the research tool were confirmed by conducting three rounds of triangular fuzzy Delphi and calculating the agreement coefficient. The research findings indicate that the obstacles to the development of smart tourism in Iran are categorized into eight main dimensions: technical and infrastructural, institutional-legal, human resources, economic, international, educational, cultural-social, and security. Accordingly, solutions have been proposed to remove these obstacles and accelerate the process of making tourism smart in Iran. This research, for the first time, uses the triangular fuzzy Delphi technique to comprehensively identify and prioritize the obstacles to the development of smart tourism in Iran and provides a model for policymaking in order to promote smart tourism and achieve sustainable development.

کلیدواژه‌ها [English]

Smart Tourism
Development Barriers
Fuzzy Delphi
Iran
Sustainable Development

مراجع

اجزاء شکوهی، محمد، شاکرمی، نعمت و منصورزاده، علی محمد (1397)، برنامه ریزی راهبردی گردشگری کردستان بر پایه هویت رقابت پذیری منطقهای با استفاده از تکنیکSWOT-Meta ، فصلنامه مطالعات شهری، 26، 30-17. https://doi.org/10.34785/J011.2018.030 .

اسماعیلی کیا، رسول، عزیزخانی، اقباله و عابدینی، صمد.(1403). مقایسه تطبیقی موانع توسعه گردشگری ایران(مورد مطالعه: اردبیل و ترابزون). مهندسی جغرافیایی سرزمین, 8(1), 165-188. https://doi.org/10.22034/jget.2023.326924.1416 .

پروین، فاطمه؛ جمشیدی، محمدجواد؛ محمدی‌فر، یوسف (1401). مدلی برای توسعه صنعت بوم‌گردی در ایران با تأکید بر فناوری اطلاعات، جغرافیا و پایداری محیط، 11(2)، 53-35، doi: https://dx.doi.org/10.22126/ges.2021.6316.2370

ترابی، ز. ا.، پورطاهری، م.، هال، س. م.، شریفی، ا.، و جاویدی، ف. (1402). فناوری‌های هوشمند گردشگری، قصد بازدید مجدد و تبلیغات دهان به دهان در مقاصد روستایی نوظهور و هوشمند. پایداری، 15(14)، 10911. https://www.mdpi.com/2071-1050/15/14/10911

حق وردی زاده, ابوالفضل , زارعی, قاسم , عسگرنژاد نوری, باقر و رحیمی کلور, حسین . (1404). چالش‌های توسعه گردشگری هوشمند شهری در یک مقصد گردشگری درحال‌توسعه: مطالعه موردی شهر تبریز. نشریه علمی پژوهشی مدیریت کسب و کارهای بین المللی, 8(1), 221-247 . https://doi.org/10.22034/jiba.2024.62040.2219 .

دشت لعلی، زهرا و علیقلی، منصوره و نوربخش، سید کامران(1399)، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل موثر بر گردشگری هوشمند در کشور ایران. فصل‌نامه مدیریت کسب وکار شماره دوره چهاردهم،شماره84،212-196، https://dorl.net/dor/20.1001.1.22520104.1399.12.48.10.1. doi:.

رحمتی کچومثقالی، مرتضی؛ ثانوی فرد، رسول؛ عیوضی حشمت، علی اصغر(1402).شناسایی و رتبه بندی معیارهای رشد گردشگردی هوشمند پایداری در شهر تهران. دوره 39، شماره151، زمستان1402، صص 38-47؛ http://noo.rs/dnvqF doi:

زنگوئی، فرنوش؛ خرازی محمدوندی آذر، زهرا؛ صالحی صدقیانی، جمشید (1401). هوشمندسازی صنعت گردشگری ایران: تأکیدی بر توانمندسازی اجتماعی و فرهنگی، دوفصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، سال دهم، شماره نوزدهم، بهار و تابستان1401(صص،368-335)، https://sid.ir/paper/1004956/fa. doi:

سجودی، مریم؛ یاسوری، مجید؛ حجت، سیروس(1401). بررسی و ارزیابی زمینه‌های توسعه گردشگردی الکترونیک (گیلان). فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده، 1(9)، 18-1. http://jvfc.ir/article-1-138-fa.html doi:

عباسی سورکی, فاطمه , شیخی, احمدرضا و نوری زمان آبادی, هدایت اله . (1401). شناسایی و تحلیل موانع گذار از ساختارهای سنتی به بستر هوشمند در مقاصد گردشگری روستایی بخش بن رود شهرستان اصفهان. فصلنامه مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه ای, 3(1), 44-67.

فاضلی، ا.، مرصوصی، ن.، و سقایی، م. (1404). تبیین ساختاری چالش‌های توسعه گردشگری شهری در شهرهای چهارمحال و بختیاری. برنامه‌ریزی فضایی، 15(1)، 55-86. https://sppl.ui.ac.ir/article_28981.html .

مولوی, الهام و بسته نگار, مهرنوش . (1403). تأثیر فناوری‌های هوشمند گردشگری بر تجارب گردشگران مطالعه موردی: گردشگران در موزه‌های شهر تهران. نشریه گردشگری شهری, 11(4), 59-75 . https://doi.org/10.22059/jut.2024.371724.1187 .

References

Buhalis, D. (2023). Smart Hospitality: From Smart Cities and Smart Tourism towards Agile Business Ecosystems in Networked Destinations. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 35, 369-393. https://doi.org/10.1108/IJCHM-04-2022-0497 .

Buhalis, D., & Yang, J. (2025). Smart tourism. In Encyclopedia of tourism (pp. 957-958). Cham: Springer Nature Switzerland.‏ https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-3-030-74923-1_175.pdf .

Esmaili Kia, Rasoul, Azizkhani, Eqbaleh and Abedini, Samad. (1403). Comparative comparison of obstacles to tourism development in Iran (case study: Ardabil and Trabzon). Geographical Engineering of Land, 8(1), 165-188. https://doi.org/10.22034/jget.2023.326924.1416 .

Florido-Benitez, L., & del Alcázar Martínez, B. (2024). How artificial intelligence (AI) is powering new tourism marketing and the future agenda for smart tourist destinations. Electronics, 13(21), 4151.‏ https://www.mdpi.com/2079-9292/13/21/4151 .

Florido-Benitez, L. (2025). The role of cybersecurity as a preventive measure in digital tourism and travel: a systematic literature review. Discover Computing, 28(1), 28.‏ https://link.springer.com/article/10.1007/s10791-025-09523-3 .

Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: foundations and developments. Electronic markets, 25, 179-188. http://dx.doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8 .

Gretzel, U. (2018). From smart destinations to smart tourism regions. Investigaciones Regionales-Journal of Regional Research, (42), 171-184.https://investigacionesregionales.org/wpcontent/uploads/sites/3/2019/01/10-GRETZEL.pdf .

Gohar, A., & Kondolf, G. M. (2020). How Eco is Eco-Tourism? A systematic assessment of resorts on the Red Sea, Egypt. Sustainability, 12(23), 10139. https://doi.org/10.3390/su122310139.

Hidayah, N., Suherlan, H., Putra, F. K. K., Hdayah,N., Suherlan,H., Putra,F. (2022). Stakeholders’ Synergies in Developing Smart Tourism Destination. A Phenomenographic Study. Journal of Environmental Management and Tourism, 13(2): 313-323. DOI:10.14505/jemt.v13.2(58).02

Huang, A., & Li, Y. (2011). Study on Smart Tourism System Based on Smart City Duing the 12th Five Year Plan Period. paper presented at China Tourism Research Annual Conference (Beijing, 2011). https://doi.org/10.1080/10630732.2021.1879605.

Isaac, R.K. & Dodeen, S. (2023). Stakeholders' perspective on smart tourism development: a case study of the West Bank, Palestine. Management & Sustainability: An Arab Review, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/MSAR-01-2023-0003.

Ionescu, A. M., & Sârbu, F. A. (2024). Exploring the impact of smart technologies on the tourism industry. Sustainability, 16(8), 3318.‏ https://www.mdpi.com/2071-1050/16/8/3318 .

Jin, W. (2012). Smart tourism and the construction of tourism public service system. Tourism Tribune, 27(2), 5-6

Li, Y., Hu, C., Huang, C., & Duan, L. (2017). The concept of smart tourism in the context of tourism information services. Tourism management, 58, 293-300. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2016.03.014

Liu, J., & Fan, Y. (2011). The form, value and development trend of intelligent tourism. Chonqing Social Sciences, 10, 121-124. https://doi.org/10.54517/st.v3i1.1714

Lee, H., Koo, C., & Chung, N. (2025). Assessing the economic effects of investment in smart tourism platform. Tourism Economics, 31(2), 263-284.‏https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/13548166241263643 .

Mo, K. (2013). Discussion on security threats and countermeasures of smart tourism. Tourism Overview, 2, 302-303.

Prasad, D., & Alizadeh, T. (2020). What makes Indian cities smart? A policy analysis of smart cities mission. Telematics and Informatics, 55, 101466. https://doi.org/10.1016/j.tele.2020.101466.

Shafiee, S., Ghatari, A. R., Hasanzadeh, A., & Jahanyan, S. (2022). A Study of Online Tourism Services in Iran: The Viewpoint of Tourists. Tourism: An International Interdisciplinary Journal, 70(1), 67-86. http://dx.doi.org/10.37741/t.70.1.5.

Sharma, A. K., & Sharma, R. (2025). Smart tourism in the digital age: overcoming barriers and unlocking new possibilities. Revista de Gestão, 32(3), 224-237.‏ https://www.emerald.com/rege/article/32/3/224/1271283 .

Tang, “Smart Tourism and Informationization,” China Tourism News (April 20, 2012) 11.

UNWTO (2023). "International Tourism Highlights, 2023 Edition." World Tourism Organization. https://www.e-unwto.org/.

Wang, X., Zhen, F., Tang, J., Shen, L., & Liu, D. (2021). Applications, experiences, and challenges of smart tourism development in China. Journal of Urban Technology, 1-26. http://dx.doi.org/10.1080/10630732.2021.1879605.

Xu, Y., Shi, Y., & Qin, T. (2023). Challenges in smart tourism: a media content analysis of digital barriers for senior tourists in China. Information Technology & Tourism, 25(4), 665-682.‏ https://link.springer.com/article/10.1007/s40558-023-00270-z .

Yao, G. (2012). Analysis of smart tourism construction framework. Nanjing University of Posts and Telecommunications (The Social Sciences Edition), 14(2), 5-9.

Yusoff, A. F. M., Hashim, A., Muhamad, N., & Hamat, W. (2021). Application of fuzzy delphi technique to identify the elements for designing and developing the e-PBM PI-Poli module. Asian Journal of University Education (AJUE), 7(1), 292-304.‏ https://www.researchgate.net/profile.

Zhang, Q., Zhang, H., & Xu, H (2021). Health tourism destinations as therapeutic landscapes: Understanding the health perceptions of senior seasonal migrants. Social Science & Medicine, 279, available on: https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.113951.

Zhang, L., Li, N., & Liu, M. (2012). On the Basic Concept of Smarter Tourism and Its Theoretical System. Tourism Tribune, 27(5) 66–73. https://doi.org/10.1007/978-3-319-01384-8_175.

References [In Persian]

AjzaShokohi, Mohammad, Shakermi, Nemat, and Mansourzadeh, Ali Mohammad (2018), Strategic Planning of Kurdistan Tourism Based on Regional Competitiveness Identity Using SWOT-Meta Technique, Quarterly Journal of Urban Studies, Issue 26, pp. 17-30. https://doi.org/10.34785/J011.2018.030 .

Abasi Soraki, F. , Shaikhi, A. R. and Nori Zaman Abadi, H. A. (2022). Identification and Analysis of Barriers to Transition from Traditional to Intelligent Structures in Rural Tourism Destinations, Case Study: Ben Roud Section, Isfahan township. Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 3(1), 44-67.

Dashtlaali, Z., Aligholi, M., & Nourbakhsh, S. K. (2020). Identifying and Prioritizing the Factors Affecting Smart Tourism in Iran (Case Study: Isfahan City). Journal of Business Management, 12(48), 196-212.‏ https://dorl.net/dor/20.1001.1.22520104.1399.12.48.10.1 .

Esmaili Kia, Rasoul, Azizkhani, Eqbaleh and Abedini, Samad. (1403). Comparative comparison of obstacles to tourism development in Iran (case study: Ardabil and Trabzon). Geographical Engineering of the Land, 8(1), 165-188. https://doi.org/10.22034/jget.2023.326924.1416 .

Fazeli, A., Marsousi, N., & Saghaei, M. (2025). Structural Explanation of Urban Tourism Development Challenges in Chaharmahal and Bakhtiari Cities. Spatial Planning, 15(1), 55-86.‏ https://sppl.ui.ac.ir/article_28981.html .

Haqverdizadeh, Abolfazl, Zarei, Qasem, Asgarnejad Nouri, Baqer and Rahimi Kalor, Hossein. (1404). Challenges of developing smart urban tourism in a developing tourist destination: A case study of Tabriz city. International Business Management Scientific Research Journal, 8(1), 221-247. https://doi.org/10.22034/jiba.2024.62040.2219.

Molavi, E. and Bastenegar, M. (2024). Impact of smart tourism technologies on tourists' experiences: the case study of tourists in Museums of Tehran. urban tourism, 11(4), 59-75. doi: https://doi.org/10.22059/jut.2024.371724.1187 .

Parvin, F., Jamshidi, M. J., & Mohammadifar, Y. (2023). The model of the results of the development of the ecotourism industry in the border areas, a case study: the border areas of Kurdistan province. Research journal of border studies, (11(2), 69-83). http://noo.rs/09yFY.

Rahmati Kachumthaghali, M.; secondary person, r; Ayouzi Heshmat, A. Asghar (2023). Identifying and ranking the growth criteria of sustainable smart tourism in Tehran. Volume 39, Number 151, Winter 1402, pp. 38-47; http://noo.rs/dnvqF .

Sojudi, M.; Yasuri, M.; Hojjat, S. (2021). Reviewing and evaluating the fields of electronic tourism development (Gilan). Future Cities Vision Quarterly, third volume, number 1, series (9), Spring 2011; pp. 1-18 http://jvfc.ir/article-1-138-fa.html .

Torabi, Z. A., Pourtaheri, M., Hall, C. M., Sharifi, A., & Javidi, F. (2023). Smart tourism technologies, revisit intention, and word-of-mouth in emerging and smart rural destinations. Sustainability, 15(14), 10911.‏ https://www.mdpi.com/2071-1050/15/14/10911 .

Zangoui, F; Kharazi Mohammadvandi Azar, Z; Salehi Sedqiani, J (2021). Smartening Iran's tourism industry: Emphasis on social and cultural empowerment, bi-quarterly Journal of Tourism Social Studies, 10th year, 19th issue, spring and summer 1401 (pp. 335-368). https://sid.ir/paper/1004956/fa .

مطالعات مدیریت کسب و کار هوشمند

شناسایی بازدارنده‌های توسعۀ گردشگری هوشمند در ایران (تکنیک دلفی فازی)

مراجع

مراجع

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 29 اردیبهشت 1405

شناسایی بازدارنده‌های توسعۀ گردشگری هوشمند در ایران (تکنیک دلفی فازی)

مراجع

مراجع

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده انتشار آنلاین از تاریخ 29 اردیبهشت 1405

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 29 اردیبهشت 1405